Begrafenis(je)

Gisteren was er opeens wat commotie vanuit de tuin. Jongste vond op een van onze tuinstoelen een dood vogeltje. Een heel klein vogeltje dat volgens mij nog lekker in zijn ei had moeten zitten. Of het was net geboren en door een roofvogel of kat uit zijn nest geplukt en laten vallen toen hij blijkbaar werd gestoord bij zijn daad.
Jongste wilde vooral zeker weten of het beestje dood was, echt niet meer ademde. Dat was overduidelijk zo.
Hij bleef er een beetje om heen drentelen en we besloten dat hij daar niet zo kon blijven liggen. Je zou er toch per ongeluk op gaan zitten. Ik zei, heel onnadenkend, dat we hem wel in de kliko konden doen. "Nee niet in de kliko, zullen we hem begraven?", vroeg Jongste. Natuurlijk. Stom stom.
Normaal gesproken zou ik meteen heel alert zijn en al mijn voelsprieten overeind hebben staan als Jongste met iets dat dood is geconfronteerd zou worden. Aan het einde van de zomer is hij een paar dagen van slag geweest door een stervende vlinder, ook bij ons in de tuin. Hij heeft er dagenlang voor gezorgd dat het vlindertje, dat niet meer kon vliegen, op een beschut plekje zat zodat het niet wegwaaide. Hij was in tranen toen hij uit school kwam en zag dat hij toch echt dood was gegaan. We hebben de vlinder toen begraven. Een hele ceremonie werd het.
En nu, met dat vogeltje, begin ik ineens over een kliko. Sufferd! Maar blijkbaar maakt de houding van Jongste ook dat ik deze 'vergissing' bega. Hij lijkt niet zo van slag. Eerder gezond geïnteresseerd, zoals vele kleuters zouden zijn bij het zien van een dood vogeltje. Goed, we gaan hem begraven. Een vogelbegraafplaatsje is niet zo snel gevonden. Jongste opperde de zandbak en een bloempot, maar dat leek mij dan weer niet zo'n goed idee. We besluiten hem te begraven bij de rand van het water bij een singel hier in de buurt. Jongste graaft zo'n ondiep grafje dat ik denk dat een kat hem uiteindelijk toch wel zal vinden, maar het beestje past er precies in en daar gaat het nu om. We gooien er wat zand bij, Jongste zoekt een steen die er bovenop gaat en bloemetjes mogen natuurlijk ook niet ontbreken. En zo wordt het een toch nog een ceremonietje. Maar een veel minder zware dan destijds met die vlinder. Dit voelt zoals een andere kleuter, die niet al die zware dingen heeft meegemaakt, die niet zijn broer heeft begraven zien worden, ook zou doen. Ik ben er 'blij' om.
We lopen terug naar huis en dan zegt Jongste ineens: "Dag vogeltje! Veel plezier in de hemel!" De hemel? Ik heb hem nog nooit uit zichzelf over de hemel gehoord. Ondanks dat hij op een Christelijke school zit heeft hij tot nu toe altijd beweerd dat Joram niet de hemel is maar op de begraafplaats, in een kist onder de grond, 'dat heeft hij zelf gezien'. "Mama, als je doodgaat ga je dan naar de hemel?" "Wat is dat eigenlijk, de hemel?" "Hoe ziet de hemel eruit?" "Is Joram ook in de hemel?" Opeens komen de vragen. Wat een dood vogeltje teweeg kan brengen.

Overigens had Joram zo'n dood vogeltje ook heel indrukwekkend gevonden. Misschien ook wel zielig. Maar dan weer niet zielig genoeg om te begraven. Ik denk dat als we hem de kans hadden gegeven hij het beestje liever zou bewaren, in een doosje onder zijn bed of zo. Of ontleden. "Even kijken hoe de botjes en spieren eruit zien."

Uitspraak

Vanmiddag om een uur of één vond ik het. Een berichtje op een website van een Limburgse krant met de titel: 'Vrijspraak eigenaren vakantiehoeve'. Ik las het gelaten. Wist niet zo goed wat ik moest voelen. Blijdschap voor de eigenaren van de boerderij, dat in ieder geval, maar mij overviel me ineens een heel somber en verdrietig gevoel. Ik raakte van dat gevoel in verwarring; had ik op een andere uitspraak gehoopt? Ik geloof van niet. Of toch... misschien wel schuldig, maar dan aan nalatigheid en dat ze daar verder niet voor gestraft zouden worden. Ik merk dat ik het zelf ook niet weet, maar graag zou willen dat er überhaubt iemand of iets verantwoordelijk is voor het ongeluk, de dood van ons mannetje, zodat ik daar eens flink kwaad (razend!) op kan worden.
Tegelijkertijd heb ik al vanaf het begin niet gewild dat de eigenaren gestraft zouden worden. Het ongeluk heeft al zoveel verdriet bij zoveel mensen veroorzaakt, ook bij hen. Zij zijn al zo gestraft, voelen zich al zo schuldig.
En toch voel ik me verslagen, moet ik mijn tranen wel even de vrije loop laten om te ontladen, misschien ook door de spanning die dat alles blijkbaar weer (extra) opgeroepen heeft.
Aan het einde van de middag vind ik ook een geluidsfragment. Omdat Jongste luidruchtig aan het spelen is beluister ik het fragment een paar keer om het goed te kunnen volgen. Jongste is in de tussentijd wel erg nieuwsgierig geworden en dus probeer ik uit te leggen waar het over gaat.
Dat een hele belangrijke mensen van de politie vonden dat boer H. een straf moest krijgen, misschien zelfs de gevangenis wel in moest omdat Joram onder de deur terecht was gekomen en dat die meneer vond dat dat de schuld van boer H. was. Maar dat een andere belangrijke meneer, de rechter, een soort baas van alle politie's, vandaag aan iedereen heeft verteld dat hij vindt dat het niet boer H. zijn schuld was en dat hij dus ook geen straf krijgt. En omdat dat belangrijk nieuws is dat iedereen mag weten, staat het in de krant en is het op de radio. "In de gevangenis? Maar boer H. is toch geen dief?", was de eerste reactie van Jongste. Ik heb een poging gedaan om uit te leggen hoe dat zit en vroeg hem daarna wat hij daar eigenlijk van vond. Of hij ook vond dat de boer straf moest krijgen. "Nee, die stomme deur moet in de gevangenis. Boer H. toch niet, dat is zielig."
Tja. Wat moet ik daar nou nog aan toevoegen? Behalve dan dat wij een wijze zoon hebben.

Naschrift 1: Omdat wij ons niet wilden voegen in de strafzaak van het Openbaar Ministerie tegen de eigenaren van de boerderij, zijn wij officieel geen partij in deze zaak. Daardoor worden wij, ondanks dat Joram en zijn dood toch eigenlijk ook het 'onderwerp' van dit proces zijn en er tijdens de rechtszaak een door ons geschreven slachtofferverklaring is voorgelezen, op geen enkele manier op de hoogte gesteld door het Openbaar Ministerie of de Rechtbank. De hele gang van zaken en de uitspraak moeten wij dus zelf opzoeken en via de media vernemen...

Naschrift 2: Vandaag, een dag later, lees ik op de website van de Rechtbank Maastricht de uitspraak. En daar lees ik in de laatste alinea precies de uitspraak waar ik gisteren over schreef en blijkbaar, onbewust, al op hoopte. De eigenaren worden wel onvoorzichtig en nalatig bevonden, maar niet dusdanig om daar 'dood door schuld' (artikel 307 Sr) aan te verbinden.

Just an ordinary friday afternoon

Het is vrijdagmiddag, 26 maart 2010. We hebben een paar mooie lentedagen achter de rug en ik heb zin om naar buiten te gaan. Nee, zin hebben is het niet echt. Het is meer een kwestie van kunnen. Ik kan niet binnen zitten vanmiddag, móet naar buiten. Er wordt regen voorspeld maar ik pas weer eens struisvogelpolitiek toe en besluit om met Jongste en een klasgenootje naar het bos te gaan. Onderweg vallen de eerste druppels, maar gelukkig blijft het daarbij en kunnen we een poos door het bos struinen. De jongens vermaken zich prima, zijn met takken in de weer en zitten al snel onder de modder; ze hebben de grootste lol.
Ik loop er met gemengde gevoelens en een voortdurende brok in mijn keel. Ik lach, doe mee met tikkertje en verstoppertje, we doen een wedstrijdje 'wie het eerst boven aan de heuvel is' (en natuurlijk winnen zij) omdat ik wil dat zij genieten - en dat doen ze -, maar ik zou zo graag willen dat ik hier gewoon met mijn eigen twee kinderen kon wandelen, gek doen. Dat deden we ook. In dit zelfde bos hebben we vaak genoeg gesjouwd, lol gehad en dan nu… bah!

Ik heb ook gemengde gevoelens omdat ik weet dat wij op datzelfde moment aan de andere kant van het land onderwerp van gesprek zijn. Een heel zwaar gesprek. Namelijk in de rechtbank van Maastricht. Het openbaar ministerie heeft de eigenaren van de vakantieboerderij gedagvaard en beschuldigt hen van ‘dood door schuld’. Zij zullen zich, terwijl ik quasi-ontspannen, gezellig in het bos loop, aan het verdedigen zijn. Ik word er intens verdrietig van en boos tegelijk. Het is bijna niet te bevatten. Dat het gaat over óns gaat. Ons verdriet, óns mannetje! Dood door schuld op Joram. Dat kan toch helemaal niet?! Het is en blijft zo onwerkelijk. (Nog helemaal los van wat ik van die beschuldiging vind.) We wilden er niet bij zijn...
Na anderhalf uur in het bos gaan we naar huis. De jongens zitten achter een dvd-tje en mogen chips. Ik krijg er een sentimenteel woensdagmiddag-gevoel van. Toch ben ik met mijn hoofd steeds maar in Maastricht. Ik struin internet af om er achter te komen wat er gezegd is, wat de eis is en wanneer er een uitspraak wordt gedaan. Vooral de Limburgse media speelt er op in. Gelukkig is het hier in de regio even wat minder (in de plaatselijke krant deze keer helemaal niets). Ik lees berichtjes en zie later dat er ook beelden zijn en een geluidsfragment. Het kost me moeite om het zonder tranen te bekijken en aan te horen. Het is pijnlijk en zo bizar.

Bij deze het geluidsfragment en het beeldfragment (met natuurlijk eerst reclame). Uitspraak van de rechter volgt eind volgende week.
Oh en die 'verklaring van de ouders' waarover gesproken wordt; het was een slachtofferverklaring van drie A4-tjes (waarbij je alleen mag ingaan op 'het persoonlijk ervaren leed of schade' en niet op de inhoud van de rechtzaak), die ik geschreven heb met bloed, zweet en tranen.

Traumaheli/Boos sprookje

Zoals eerder geschreven is Jongste niet zo’n prater en in meerdere opzichten vrij ondoorgrondelijk. Zo werd het onderwerp ‘Joram’ tot voor kort zorgvuldig gemeden of er werd ‘ssshhhh’ geroepen als hij ter sprake kwam of wij er naar vroegen. Soms legde hij zelfs zijn hand op mijn mond; een letterlijk ‘mond-dicht-teken’, 'ik wil het er niet over hebben en ik wil het ook niet van jou horen’. Alles op zijn tijd, alleen als hij er zelf over begon konden wij er in meegaan.

Maar de laatste weken komen er mondjesmaat wat meer vragen, vertelt hij uit zichzelf ineens dat hij verdrietig is en Joram mist (zie 'kinderwinkel'). Hij lijkt zich ietsje beter te kunnen uiten en dat is prettig omdat wij op die manier tenminste een heel klein beetje weten wat er in hem omgaat. Ook tijdens zijn spel heeft hij het er af en toe over. We hebben hem een paar keer gehoord over een deur die valt, over dokters (‘die toch niemand beter kunnen maken’), ziekenhuizen, doodgaan en begraven worden. Het is natuurlijk belachelijk dat een kleuter hierover speelt en hoewel het voor ons moeilijk is te accepteren dat dit nou eenmaal zijn belevingswereld is, is het ook goed omdat we daardoor weten dat hij er op die manier in ieder geval mee bezig is.

Kort geleden was Jongste jarig. Werd hij alweer vijf jaar. Een aantal weken daarvoor vroegen we hem al wat voor cadeautje hij wilde hebben. Hij had geen idee. De kasten puilen hier uit van het speelgoed, er is belachelijk veel. En Jongste heeft er sinds het overlijden van Joram heel veel bij. Heel natuurlijk heeft hij zich al het speelgoed van Joram ook toegeëigend en is de kamer van Joram een waar speelparadijs. De racebaan, het treinspoor, de piratenschepen en het grote kartonnen ‘ik-wil-me-even-terugtrekken-speelkasteel’ (waar ’ie heerlijk op een schapenvachtje, omringd met boekjes, in kan liggen) mag allemaal blijven liggen en staan. Het ligt toch niemand meer in de weg.

Er is dus genoeg en dat vindt hij zelf ook eigenlijk ook wel. Maar na lang aandringen van ons, opa’s en oma’s en anderen die hem graag wat wilden geven kwam hij op een gegeven moment toch met iets dat hij wel wilde hebben. Een paar handboeien. Gezien bij Action voor €1,99 tussen de verkleedkleren. De voorpret die hij had om ons in de boeien te slaan was al geweldig. Het was wat hij het aller- allerliefste wilde en meer niet.

Makkelijk zou je zeggen, maar om nou aan iedereen handboeien te vragen en vervolgens met tien paar handboeien opgescheept te zitten leek ons ook niet de bedoeling dus gaven we hem de opdracht toch nog wat anders te bedenken. Het grote Playmobilboek werd geraadpleegd en al snel had hij wat gevonden. Een traumahelikopter. Iets wat vele vijfjarigen natuurlijk zouden vragen. Brandweerwagens, politiewagens, ambulances en reddingshelikopters; spannend! Het meeste heeft hij dan ook al (al dan niet van broerlief geconfisqueerd) alleen dus nog geen helikopter.

Maar er was wel een probleem.  De helikopter in de Playmobilgids is wit en dat klopt niet. Een traumahelikopter hoort geel “net als van Joram”. En hoewel dat hard slikken is heeft hij natuurlijk wel helemaal gelijk. Joram werd met een gele traumahelikopter naar Maastricht gevlogen, niet met een witte. En na zo’n uitspraak hoef ik ook echt niet met een witte aan te komen, want dan zal er ook niet mee gespeeld gaan worden. En in het kader van zijn rouwproces leek me een gele helikopter ook geen gek idee.

 En dus ging ik op zoek naar een gele traumaheli. Al googlend kwam ik erachter dat Playmobil midden jaren negentig een ‘echte traumaheli’ in het assortiment had en lang leve internet want via Marktplaats kon ik voor een prikkie een “nieuwe”, nog in de doos, op te kop tikken. Twee dagen later hadden we hem in huis.

Het was even flink schrikken want toen ik de verpakking opende en eens goed naar de plaatjes op de doos keek zag ik dat het slachtoffer van de heli niet alleen een arm en been in een soort spalk had, maar voor ons veel herkenbaarder ook nog een dik blauw oog, zijn hoofd in een groot verband en met infuus en beademingskapje. Tjee, hoe echt kun je het maken. Oké, toegegeven, toen Joram met de heli meeging had wel een infuus en werd hij beademd, maar hij had nog geen verband en een blauw  oog, maar dat kwam in de loop van de dag wel. (Twee dikke blauwe ogen en een groot verband.) En zonder dat hebben we hem daarna ook niet meer gezien. Hij is er mee begraven en het staat ons nog erg vers op het netvlies. Persoonlijk vond ik het nogal heftig en confronterend. Hoe verzinnen ze het? Zouden de makers van Playmobil ook maar enig idee hebben dat dit misschien niet altijd ‘leuk spannend’ is?

We hebben nog overwogen om het niet aan Jongste te geven. Omdat het ook voor hem misschien ook wel te realistisch zou zijn. Aan de andere kant vraagt hij daar wel duidelijk naar; wit is niet goed, het moet geel.  En hij was duidelijk ook even van slag toen hij het had uitgepakt, maar hij zei al snel dat het poppetje Joram niet kon zijn omdat dit poppetje een stoppelbaardje heeft. Pfieuw, gelukkig. Hij speelt er veel mee – net als met zijn handboeien trouwens. Samen met de ambulances, politie’s en brandweerwagens. Vaak zoals elke vijfjarige dat zou doen, met typisch spannende jongensverhalen over achtervolgingen en boeven vangen en zo. En zo heel af en toe valt er een deur om en moet er iemand met spoed met de heli naar het ziekenhuis. Meestal overleven ze het niet, gaan ze dood en worden ze begraven. En hoewel hij het spel wel realistisch heeft gemaakt door het poppetje met stoppelbaard te vervangen door een jongetjespoppetje (inclusief blauw oog en verband) blijft het toch ook kleuterspel, want gelukkig komt er na de begrafenis vaak een prins of prinses langs om het poppetje wakker te kussen. “Want zo gaat dat in sprookjes en verhaaltjes.”

Kinderwinkel

Jongste: "Mama, ik ben zo verdrietig dat ik geen broertje meer heb."
Lin: "Ja, daar ben ik ook zo verdrietig om."
Jongste: "Mama, krijgen wij ook een nieuw kindje? Dat jij een dikke buik krijgt?"
Lin: "Lieverd, dat kan niet meer. Het huisje waar baby'tjes in groeien in mama's buik was ziek en die heeft de dokter eruit gehaald. Er kunnen geen baby'tjes meer in mijn buik groeien."
Jongste: "Nou, dan gaan we toch naar de winkel en dan gaan we er eentje kopen. In de kinderwinkel ofzo."